|
İNSAN HAKLARI
Madde 01- Her
insan özgür, onur ve haklar bakımından eşit doğar. Akıl ve
vicdanla donatılmış olup birbirine karşı kardeşlik anlayışıyla
davranır.
Madde 02- Herkes;
ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasal ya da başka bir görüş,
ulusal ya da toplumsal köken, mülkiyet, doğuş ya da benzeri bir
statü gibi herhangi bir ayrım gözetmeksizin bu Bildirgede öne
sürülen tüm hak ve özgürlüklere sahiptir.
Ayrıca, ister bağımsız olsun, ister vesayet altında ya da kendi
kendini yönetmeyen bir ülke olsun, ister başka bir egemenlik
sınırlaması bulunsun, bir kimsenin uyruğunda bulunduğu ülke ya
da alanın siyasal, hukuksal ya da uluslararası statüsüne
dayanılarak hiçbir ayrım gözetilemez.
Madde 03- Herkesin
yaşama ve kişi özgürlüğü ve güvenliğin hakkı vardır.
Madde 04- Kimse,
kölelik ya da kulluk altında tutulamaz, kölelik ya da köle
ticareti her türüyle yasaktır.
Madde 05- Hiç
kimseye işkence ya da zalimce, insanlık dışı ya da onur kırıcı
davranış ya da ceza uygulanamaz.
Madde 06- Herkesin,
nerede olursa olsun, yasa önünde kişi olarak tanınma hakkı
vardır.
Madde 07- Herkes
yasa önünde eşittir ve herkesin ayrım gözetilmeksizin yasa
tarafından eşit korunmaya hakkı vardır. Herkes, bu bildirgeye
aykırı herhangi bir ayrımcılığa ve ayrımcılık kışkırtıcılığına
karşı eşit korunma hakkına sahiptir.
Madde 08- Herkesin
anayasa ya da yasayla tanınmış temel haklarını çiğneyen
eylemlere karşı yetkili ulusal mahkemeler eliyle etkin bir yargı
yoluna başvurma hakkı vardır.
Madde 09- Hiç
kimse keyfi olarak yakalanamaz, tutuklanamaz ve sürgün edilemez.
Madde 10- Herkesin,
hak ve hükümlülükleri belirlenirken ve kendisine herhangi bir
suç yüklenirken tam bir eşitlikle bağımsız ve yansız bir mahkeme
tarafından hakça ve açık yargılanmaya hakkı vardır.
Madde 11- a) Kendisine
bir suç yüklenen herkes, savunması için gerekli olan tüm
güvencelerinin tanındığı bir açık yargılanma yoluyla, yasaya
göre suçluluğu kanıtlanana değin suçsuz sayılma hakkı vardır.
b) Hiç
kimse işlendiği sırada ulusal ya da uluslararası hukuka göre bir
suç oluşturmayan herhangi bir eylem veya kusurdan dolayı suçlu
sayılamaz. Kimseye suçun işlendiği sırada uygulanabilecek olan
cezadan daha ağır bir ceza verilemez.
Madde 12- Kimsenin
özel yaşamına, ailesine, konutuna ya da haberleşmesine keyfi
olarak karışılamaz, şeref ve adına saldırılamaz. Herkesin bu
gibi karışma ve saldırılara karşı yasa tarafından korunma hakkı
vardır.
Madde 13- a) Herkesin
bir devlet sınırları içinde yer değiştirme ve oturma özgürlüğüne
hakkı vardır.
b) Herkes,
kendi ülkesi de dahil , herhangi bir ülkeden ayrılma ve ülkesine
dönme hakkına sahiptir.
Madde 14- a)Herkesin
zulüm altında iken başka ülkelere sığınma ve sığınma
olanaklarından yararlanma hakkı vardır.
b) Gerçekten
siyasal nitelik taşıyan suçlardan ya da Birleşmiş Milletlerin
amaç ve ilkelerine aykırı eylemlerden doğan kovuşturma durumunda
bu haktan yararlanılamaz.
Madde 15- a) Herkesin
bir uyrukluğa hakkı vardır.
b) Kimse
keyfi olarak uyrukluktan yoksun bırakılamaz. Kimsenin
uyrukluğunu değiştirme hakkı yadsınamaz.
Madde 16- a) Yetişkin
erkeklerle kadınların, ırk, uyrukluk ya da din bakımından
herhangi bir kısıtlama yapılmaksızın evlenme ve aile kurmaya
hakkı vardır. Evlenirken, evlilik sırasında ve evliliğin
bozulmasına ilişkin hakları eşittir.
b) Evlilik,
ancak istekli eşlerin özgür ve tam oluruyla yapılır.
c) Aile,
toplumun doğal ve temel birimidir ve toplum ve devlet tarafından
korunur.
Madde 17- a) Herkesin,
tek başına ya da başkaları ile birlikte, mülkiyet hakkı vardır.
b) Kimse
keyfi olarak mülkiyetinden yoksun bırakılamaz.
Madde 18- Herkesin
düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak, din ya
da inancını değiştirme özgürlüğünü ve din ya da inancını, tek
başına ya da toplumca ve açık ya da özel olarak öğretme,
uygulama, ibadet ve gözetim yoluyla açıklama özgürlüğünü içerir.
Madde 19- Herkesin
görüş ve anlatım özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak, karışmasız
görüş edinme ve hangi yoldan, hangi ülkeden olursa olsun bilgi
ve düşünceleri arama, alma ve yayma özgürlüğünü içerir.
Madde 20- a) Herkes,
barışçı toplanma ve dernek kurma hakkına sahiptir.
b) Hiç
kimse bir derneğe girmeye zorlanamaz.
Madde 21- a) Herkes,
doğrudan ya da özgürce seçilmiş temsilciler aracılığıyla
ülkesinin yönetimine katılma hakkına sahiptir.
b) Herkesin,
ülkesindeki kamu hizmetlerine eşit girme hakkı vardır.
c) Halkın
istemi, yönetim otoritesinin temelidir. Bu istem, genel ve eşit,
gizli ve özgür oya dayalı dönemsel ve gerçek seçimlerle
belirtilir.
Madde 22- Herkesin,
toplum bir üyesi olarak, toplumsal güvenliğe hakkı vardır.
Ulusal çabalarla ve uluslararası işbirliği yoluyla ve her
devletin örgütle kaynaklarına göre herkes onur ve kişiliğinin
özgür gelişmesinin ayrılmaz bir öğesi olarak ekonomik, toplumsal
ve kültürel haklarının gerçekleşmesi hakkına sahiptir.
Madde 23- a) Herkesin
çalışma, işini özgürce seçme, adil ve elverişli koşullarda
çalışma ve işsizliğe karşı korunma hakkı vardır.
b) Herkesin,
herhangi bir ayrım gözetmeksizin, eşit iş için eşit ücrete hakkı
vardır.
c) Herkesin
kendisi ve ailesi için insan onuruna yaraşır ve gereğinde başka
toplumsal korunma yollarıyla desteklenmiş bir yaşam sağlayacak
adil ve elverişli bir ücrete hakkı vardır.
d) Herkesin
çıkarını korumak için sendika kurma veya sendikaya üye olma
hakkı vardır.
Madde 24- Herkesin,
iş saatlerinin makul ölçüde sınırlandırılması ve ücretli
dönemsel tatiller dahil, dinlenme ve boş zamana hakkı vardır.
Madde 25- a) Herkesin,
kendisi ve ailesinin sağlık ve gönenci için beslenme, giyim,
konut ve tıbbi bakım hakkı vardır. Herkes; işsizlik, hastalık,
sakatlık, dulluk, yaşlılık ve kendi denetiminin dışındaki
koşullardan doğan geçim sıkıntısı durumunda güvenlik hakkına
sahiptir.
b) Analar
ve çocukların özel bakım ve yardım hakları vardır. Tüm çocuklar,
evlilik içi ya da evlilik dışı doğmuş olmalarına bakılmaksızın
aynı toplumsal korumadan yararlanır.
Madde 26- a) Herkes,
eğitim hakkına sahiptir. Eğitim, en azından ilk ve temel eğitim
aşamasında parasızdır. İlköğretim zorunludur. Teknik ve
mesleksel eğitim herkese açıktır. Yüksek öğretim yeteneğe göre
herkese eşit olarak sağlanır.
b) Eğitim
insan kişiliğini tam geliştirmeye ve insan haklarına temel
özgürlüklere saygıyı güçlendirmeye yönelik olmalıdır. Eğitim,
tüm uluslar, ırklar ve dinsel gruplar arasında anlayış, hoşgörü
ve dostluğu özendirmeli ve Birleşmiş Milletlerin barışı koruma
yolundaki etkinliklerini daha da geliştirmelidir.
c) Ana
babalar çocuklarına verilecek eğitimi seçmede öncelikle hak
sahibidir.
Madde 27- a) Herkes,
topluluğun kültürel yaşamına özgürce katılma, sanattan
yararlanma ve bilimsel gelişmeye katılma ve bundan yararlanma
hakkına sahiptir.
b) Herkesin
yaratıcısı olduğu bilim, yazım ve sanat ürünlerinden doğan
manevi ve maddi çıkarlarının korunmasına hakkı vardır.
Madde 28- Herkesin
bu bildirgede ileri sürülen hak ve özgürlüklerin tam olarak
gerçekleşeceği bir toplumsal ve uluslararası düzene hakkı
vardır.
Madde 29- a) Herkesin,
kişiliğinin özgürce ve tam gelişmesine olanak veren topluluğa
karşı ödevleri vardır.
b) Herkes,
hak ve özgürlüklerinin tanınması ve bunlara saygı
gösterilmesinin sağlanması ve demokratik bir toplumda genel
ahlak ve kamu düzeniyle genel gönenç gereklerinin karşılanması
amacıyla yasayla belirlenmiş sınırlamalara bağlı olabilir.
c) Bu
hak ve özgürlükler hiç bir koşulda Birleşmiş Milletlerin amaç ve
ilkelerine aykırı olarak kullanılamaz.
Madde 30- Bu
bildirgenin hiç bir hükmü, herhangi bir devlet, grup ya da
kişiye, burada ileri sürülen hak ve özgürlüklerden herhangi
birinin yok edilmesini amaçlayan herhangi birinin yok edilmesini
amaçlayan herhangi bir ekinlikte ve eylemde bulunma hakkını
verir biçimde yorumlanamaz. |